Drie keer tikken op de bovenkant van een blikje, even wachten en dan pas het lipje omhoog. Het is een bekend ritueel bij bier en frisdrank, vooral wanneer een blikje onderweg flink is geschud. Volgens de ene theorie komen de belletjes daardoor los van de binnenkant en schuimt het niet meer. Volgens de andere doet het helemaal niets. Tijd om uit te zoeken wat er werkelijk klopt van deze claims.
Wie een geschud blikje direct opent, weet wat er kan gebeuren. Het drankje begint enthousiast te schuimen en komt vaak sneller uit het blikje dan de bedoeling was. Dat heeft te maken met de koolstofdioxide die in het drankje is opgelost. Zolang het dicht is, zorgt de druk ervoor dat het gas grotendeels in de vloeistof blijft zitten. Zodra je het opent, valt die druk weg en komt een deel van de CO₂ vrij.
Waarom gaat een geschud blikje zo schuimen?
Door het schudden ontstaan kleine gasbelletjes in de vloeistof en kunnen er ook belletjes aan de binnenkant van het blik blijven vasthangen. Zodra je het dan opent, kunnen die belletjes snel groter worden. Daarbij nemen ze vloeistof mee naar boven. Dat is de reden waarom een geschud blikje ineens veel meer schuim kan produceren.
Door een paar keer tegen de zijkant of bovenkant te tikken, zouden de belletjes die aan de wand vastzitten loskomen. Ze kunnen vervolgens naar het oppervlak stijgen. Bij het openen zouden er daardoor minder belletjes in de vloeistof zitten die voor extra schuim zorgen. Het klinkt logisch en het is natuurkundig gezien geen vreemde gedachte. Alleen betekent een logische verklaring nog niet dat het trucje in de praktijk werkt.
Wat zegt onderzoek over het tikken?
In een onderzoek werden 1.031 blikjes bier verdeeld over verschillende groepen. Sommige blikjes werden geschud, andere niet. Vervolgens werd daar weer een deel van drie keer aangetikt en het ander deel niet. Daarna werd gemeten hoeveel bier er bij het openen verloren ging. Bij de geschudde blikjes bleek het verschil tussen tikken en niet tikken niet significant. Het leverde in dit wetenschappelijk experiment dus geen aantoonbaar voordeel op.
Daarmee is de populaire truc voor bier in ieder geval minder effectief dan veel mensen denken. Toch betekent dat niet dat het hele idee erachter onzin is. Er is namelijk nog een factor die bijna ongemerkt onderdeel is van het ritueel: tijd.
Wie op een blikje tikt, wacht meestal een paar seconden voordat het wordt geopend. In die tijd kunnen gasbelletjes zich verplaatsen en kan het drankje wat tot rust komen. Onderzoek naar frisdrank laat zien dat juist die wachttijd een duidelijk effect kan hebben op de hoeveelheid schuim.
Wachten helpt waarschijnlijk meer dan tikken
Dat verklaart mogelijk ook waarom het ritueel zo overtuigend voelt. Je tikt, je wacht even en vervolgens gaat het blikje zonder problemen open. Het is dan verleidelijk om het resultaat aan die drie tikken toe te schrijven, terwijl vooral het wachten een rol kan hebben gespeeld.
Bij frisdrank is de conclusie overigens iets minder hard dan bij bier. Voor frisdrank is het mechanisme achter het losmaken van belletjes wel aannemelijk, maar is er minder sterk bewijs dat een paar tikken daadwerkelijk voorkomen dat het drankje gaat schuimen. De wetenschap geeft daarom geen reden om het tikritueel als een betrouwbare handeling te beschouwen.
Wes is culinair journalist, oprichter en hoofdredacteur van onafhankelijk culinair magazine Tasty Trails. Hij heeft meer dan 15 jaar ervaring als journalist, waarbij de focus vanuit 2019 volledig op de culinaire journalistiek ligt.
Dat doet hij altijd met open vizier, nieuwsgierigheid en open om zichzelf te blijven verwonderen. Of het nu gaat om de perfecte straatsnack of een complex sterrengerecht; hij werkt vanuit de filosofie dat je via eten en drinken alles leert over de visie van een chef of bartender, de roots van een regio en de lokale cultuur.